Xã Thái Tân

Nằm bên triền đê sông Thái Bình, giữa không gian làng quê thanh bình của thôn Minh Tân, xã Thái Tân, thành phố Hải Phòng, Đền thờ nghệ nhân gốm sứ Đặng Huyền Thông là một địa chỉ văn hóa tâm linh giàu giá trị lịch sử. Không chỉ là nơi tưởng niệm người nghệ nhân tài hoa có nhiều đóng góp cho sự phát triển của dòng gốm Chu Đậu, ngôi đền còn lưu giữ những dấu ấn về truyền thống nghề gốm, tinh thần sáng tạo và niềm tự hào của các thế hệ người dân địa phương.

Dấu ấn nghệ nhân tài hoa của dòng gốm Chu Đậu

Đền thờ nghệ nhân gốm sứ Đặng Huyền Thông nằm ở trung tâm thôn Hùng Thắng (xã Thái Tân, thành phố Hải Phòng). Ngôi đền được xây dựng theo lối kiến trúc truyền thống “tiền nhất, hậu đinh”, gồm 5 gian tiền tế, 3 gian trung từ và hậu cung (Ảnh: Báo Hải Phòng).

Đền thờ nghệ nhân gốm sứ Đặng Huyền Thông tọa lạc tại thôn Minh Tân, xã Thái Tân, thành phố Hải Phòng (trước đây là thôn Hùng Thắng, xã Minh Tân, huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương). Theo gia phả dòng họ Đặng và các tài liệu nghiên cứu khảo cổ học, nghệ nhân Đặng Huyền Thông tên thật là Đặng Mậu Nghiệp, tự là Huyền Thông. Ông quê gốc ở thôn Đào Xá, xã Đào Dương, huyện Ân Thi, tỉnh Hưng Yên; sau di cư đến thôn Cổ Phường, nay thuộc thôn Minh Tân, xã Thái Tân.

Sinh sống và hành nghề trong thời kỳ nhà Mạc, nghệ nhân Đặng Huyền Thông đã để lại dấu ấn đặc biệt trong lịch sử gốm sứ Việt Nam. Những sản phẩm do ông chế tác không chỉ đạt trình độ kỹ thuật cao mà còn thể hiện tư duy thẩm mỹ tinh tế, phong cách tạo hình độc đáo và sự tài hoa của người thợ thủ công truyền thống.

Các sản phẩm tiêu biểu như bát hương, chân đèn mang đặc trưng nổi bật với lớp men lam tinh tế, họa tiết rồng, phượng, hoa sen được trang trí công phu, bố cục hài hòa. Đây là những tác phẩm tiêu biểu cho nghệ thuật gốm sứ thời Mạc thế kỷ XVI, góp phần khẳng định trình độ phát triển của nghề gốm truyền thống vùng Hải Dương xưa.

Dấu ấn những sản phẩm gốm do nghệ nhân Đặng Huyền Thông sản xuất được lưu giữ trong đền (

Ảnh: Báo Hải Phòng).

Tên tuổi và tác phẩm của nghệ nhân Đặng Huyền Thông đã vượt ra ngoài phạm vi làng nghề, được giới nghiên cứu, sưu tầm cổ vật trong nước và quốc tế quan tâm. Nhiều hiện vật gốm sứ mang dấu ấn của ông hiện được lưu giữ tại các bảo tàng trong nước và một số bộ sưu tập ở nước ngoài. Đặc biệt, một chiếc lư hương do ông chế tác hiện được lưu giữ tại Bảo tàng Topkapi Saray (Thổ Nhĩ Kỳ), minh chứng cho giá trị nghệ thuật và sức lan tỏa của gốm sứ Việt Nam.

Không chỉ được biết đến bởi tài năng chế tác, nghệ nhân Đặng Huyền Thông còn được nhắc đến với tấm lòng gắn bó với quê hương và tinh thần sẻ chia tri thức nghề nghiệp. Theo các tư liệu được lưu truyền, ông có mối quan hệ giao lưu, truyền nghề với các nghệ nhân ở những vùng sản xuất gốm khác, góp phần lan tỏa tinh hoa nghề gốm truyền thống.

Ngôi đền lưu giữ giá trị lịch sử, văn hóa

Từ những năm đầu thập niên 1990, sau khi gia phả dòng họ Đặng được phát hiện và các kết quả nghiên cứu khảo cổ học làm sáng tỏ thêm những dấu ấn về nghệ nhân Đặng Huyền Thông, Nhân dân địa phương đã đóng góp công sức, kinh phí xây dựng đền thờ để tưởng nhớ, tôn vinh ông. Ngôi đền được xây dựng trên nền đất đình cũ, tại trung tâm thôn Minh Tân và trải qua nhiều lần tu bổ, tôn tạo.

 Bên trái đền còn lưu giữ hơn 10 tấm bia đá cổ (Ảnh: Báo Hải Phòng).

Công trình mang kiến trúc truyền thống với bố cục tiền tế, trung từ và hậu cung, mái lợp ngói mũi hài, trên nóc có hình lưỡng long chầu nguyệt. Khuôn viên di tích tương đối rộng rãi, có hồ nước, cây xanh và hệ thống bia đá, tạo nên không gian trang nghiêm, cổ kính.

Bên trong đền, những đồ thờ bằng gốm sứ Chu Đậu cùng các hiện vật, mảnh gốm cổ được lưu giữ, trưng bày đã góp phần tái hiện phần nào diện mạo của một thời kỳ phát triển rực rỡ của nghề gốm. Qua từng đường nét hoa văn, màu men và dấu tích trên các hiện vật, người xem có thể cảm nhận được trình độ kỹ thuật, óc sáng tạo và sự khéo léo của những nghệ nhân xưa.

Đền thờ không chỉ là nơi tưởng niệm một nghệ nhân có tài năng và đóng góp đặc biệt cho nghề gốm truyền thống mà còn là không gian lưu giữ ký ức làng nghề, giáo dục truyền thống lịch sử, văn hóa cho các thế hệ hôm nay và mai sau.

Với những giá trị tiêu biểu về lịch sử, văn hóa, năm 2004, Đền thờ nghệ nhân Đặng Huyền Thông được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia. Đây là sự ghi nhận quan trọng đối với những giá trị di sản mà các thế hệ người dân Minh Tân đã dày công gìn giữ.

Hằng năm, vào ngày 10 tháng 2 âm lịch, Nhân dân thôn tổ chức lễ hội truyền thống tại đền nhằm tưởng nhớ, tri ân công lao của nghệ nhân Đặng Huyền Thông. Bên cạnh các nghi lễ dâng hương trang nghiêm còn có những hoạt động văn hóa, văn nghệ, thể thao, góp phần duy trì nét đẹp sinh hoạt cộng đồng và bồi đắp tình yêu quê hương, ý thức gìn giữ di sản trong mỗi người dân.

Gìn giữ di sản, phát huy giá trị trong đời sống hôm nay

Trải qua thời gian và những tác động của điều kiện thời tiết, thiên tai, một số hạng mục của đền thờ đã có dấu hiệu xuống cấp, ảnh hưởng đến cảnh quan và công tác bảo tồn di tích. Trước thực tế đó, địa phương và Ban quản lý di tích đang quan tâm rà soát, bảo vệ các hạng mục hiện có, đồng thời đề nghị cấp có thẩm quyền quan tâm, xem xét hỗ trợ kinh phí tu bổ, tôn tạo, từng bước đáp ứng yêu cầu bảo tồn và phát huy giá trị di tích trong tình hình mới.

Trong đền có tủ kính trưng bày mảnh bát đĩa, ly chén gốm cổ (Ảnh: Báo Hải Phòng).

Việc bảo tồn Đền thờ nghệ nhân Đặng Huyền Thông không chỉ là gìn giữ một công trình kiến trúc tín ngưỡng mà còn là trách nhiệm đối với di sản văn hóa, lịch sử của quê hương. Mỗi hiện vật, mỗi dấu tích và câu chuyện về người nghệ nhân xưa đều là những tư liệu quý, góp phần giúp thế hệ hôm nay hiểu hơn về truyền thống lao động sáng tạo, tinh thần vượt khó và bản sắc văn hóa của vùng đất Thái Tân.

Cùng với công tác bảo tồn, việc nghiên cứu, kết nối di tích với không gian làng nghề gốm Chu Đậu, các điểm đến văn hóa, lịch sử trên địa bàn cũng mở ra hướng phát huy giá trị di sản gắn với phát triển du lịch văn hóa. Qua đó, du khách không chỉ được tìm hiểu về cuộc đời, sự nghiệp của nghệ nhân Đặng Huyền Thông mà còn có cơ hội khám phá lịch sử hình thành, phát triển của dòng gốm Chu Đậu – một thương hiệu gốm sứ nổi tiếng của Việt Nam.

Đây là những di vật trong cuộc khai quật khảo cổ ven sông Thái Bình (Ảnh: Báo Hải Phòng).

Đến với Đền thờ nghệ nhân gốm sứ Đặng Huyền Thông hôm nay, mỗi người thêm hiểu và trân trọng những giá trị mà cha ông đã để lại. Ngôi đền không chỉ là niềm tự hào của người dân thôn Minh Tân mà còn là một điểm nhấn trong bức tranh di sản văn hóa của xã Thái Tân.

Gìn giữ, tu bổ và phát huy giá trị di tích chính là cách để những dấu ấn lịch sử không bị lãng quên, để tinh hoa nghề gốm truyền thống tiếp tục được lan tỏa, góp phần làm giàu thêm bản sắc văn hóa và khẳng định truyền thống văn hiến của quê hương Thái Tân.

PV