Xã Thái Tân

Nằm bên dòng sông Thái Bình đỏ nặng phù sa, Đền Mỹ Xá, thuộc thôn Minh Tân, xã Thái Tân (trước đây là thôn Mỹ Xá, xã Minh Tân, huyện Nam Sách, tỉnh Hải Dương), là di tích lịch sử – văn hóa gắn liền với truyền thống yêu nước và niềm tự hào của Nhân dân địa phương. Trải qua bao biến thiên của lịch sử, ngôi đền vẫn là nơi gửi gắm niềm tin tâm linh, lưu giữ ký ức về tiền nhân và giáo dục truyền thống cho các thế hệ. Tuy nhiên, trước tác động của thời gian, thiên tai và thời tiết khắc nghiệt, di tích hiện đã có dấu hiệu xuống cấp, đặt ra yêu cầu cấp thiết về việc quan tâm bảo tồn, tu bổ, tôn tạo để gìn giữ những giá trị quý báu của di sản.

Nơi lưu dấu hào khí Lam Sơn

Tại Đền Mỹ Xá, hệ thống đồ thờ tự và tượng đá phía ngoài cửa đền còn khá nguyên vẹn

Mỹ Xá xưa có tên là Đặng Xá, là vùng đất cổ nằm ven sông Thái Bình. Cùng với quá trình hình thành và phát triển của làng quê, các giá trị lịch sử, văn hóa và tín ngưỡng đã được cộng đồng cư dân gìn giữ, trao truyền qua nhiều thế hệ. Trong đó, Đền Mỹ Xá là một địa chỉ tâm linh tiêu biểu, gắn với câu chuyện về vị anh hùng dân tộc Lê Lợi – người lãnh đạo cuộc khởi nghĩa Lam Sơn, đánh đuổi quân Minh xâm lược, giành lại độc lập cho đất nước.

Tại Đền Mỹ Xá, tượng Voi đá, Ngựa đá phía ngoài cửa đền còn khá nguyên vẹn

Theo truyền sử địa phương, năm 1427, trong quá trình chuẩn bị cho những trận đánh quyết định chống quân Minh, nghĩa quân Lam Sơn từng dừng chân, đóng quân tại vùng đất Đặng Xá. Cảm phục trước tinh thần cứu nước của nghĩa quân, Nhân dân trong vùng đã góp sức, góp lương thực, tạo điều kiện để nghĩa quân củng cố lực lượng, tiếp tục hành trình chiến đấu giành độc lập dân tộc.

Sau khi đất nước thái bình, để tưởng nhớ công lao của vua Lê Thái Tổ, Nhân dân địa phương đã lập đền thờ tại nơi gắn với dấu tích nghĩa quân từng dừng chân. Từ đó, ngôi đền trở thành nơi phụng thờ, tưởng niệm, thể hiện lòng thành kính và đạo lý “uống nước nhớ nguồn” của các thế hệ người dân Mỹ Xá.

Bên cạnh nhân vật thờ chính là vua Lê Thái Tổ, Đền Mỹ Xá còn phối thờ hai bà Vương Thị Ngọc Viên và Vương Thị Chất, những nhân vật gắn với truyền tích địa phương, được Nhân dân tôn kính. Hệ thống nhân vật thờ tự phản ánh đời sống tín ngưỡng phong phú, đồng thời cho thấy sự gắn bó giữa di tích với lịch sử hình thành, phát triển của cộng đồng dân cư.

Không chỉ là nơi thực hành tín ngưỡng, Đền Mỹ Xá còn gắn với những câu chuyện về tinh thần yêu nước, sự đùm bọc, đoàn kết của Nhân dân trong các thời kỳ lịch sử. Trong tâm thức người dân, ngôi đền không đơn thuần là một công trình kiến trúc mà còn là biểu tượng của cội nguồn, của bản sắc văn hóa và tình yêu quê hương được bồi đắp qua nhiều thế hệ.

Giá trị di sản được gìn giữ qua thời gian

Trải qua những thăng trầm của lịch sử, Đền Mỹ Xá từng nhiều lần bị hư hại, đặc biệt trong thời kỳ kháng chiến chống thực dân Pháp. Sau chiến tranh, bằng sự chung tay đóng góp của Nhân dân, ngôi đền được phục dựng, tiếp tục duy trì việc thờ tự và các hoạt động văn hóa, tín ngưỡng truyền thống.

Nhà bia tại đền được xây dựng khang trang

Di tích mang dáng dấp kiến trúc truyền thống kiểu chữ Nhị, gồm khu tiền tế và hậu cung, tạo nên không gian thờ tự trang nghiêm, cổ kính. Đặc biệt, nơi đây còn lưu giữ các hiện vật có giá trị như voi đá, ngựa đá, nhang án đá, ngai vị, tượng đá và bia đá. Những di vật, cổ vật ấy không chỉ góp phần làm nên giá trị lịch sử, nghệ thuật của di tích mà còn là những dấu tích vật chất quý báu, giúp các thế hệ hôm nay tìm hiểu về quá khứ của quê hương.

Với những giá trị lịch sử, văn hóa tiêu biểu, năm 2008, Đền Mỹ Xá được UBND tỉnh Hải Dương xếp hạng di tích lịch sử – văn hóa cấp tỉnh. Đây là sự ghi nhận đối với giá trị của di tích, đồng thời đặt ra trách nhiệm trong công tác quản lý, bảo vệ và phát huy di sản.

Cầu vào Đến Mỹ Xá

Hằng năm, vào tháng Tám âm lịch (ngày 21, 22 tháng 8 âm lịch), Nhân dân địa phương tổ chức lễ hội Đền Mỹ Xá để tưởng nhớ vua Lê Thái Tổ và các nhân vật được thờ phụng. Lễ hội là dịp để người dân bày tỏ lòng tri ân tiền nhân, gìn giữ phong tục truyền thống, tăng cường sự gắn kết cộng đồng và giáo dục thế hệ trẻ về lịch sử, văn hóa quê hương.

Nỗi lo di tích xuống cấp, mong được quan tâm tu bổ

Tuy mang trong mình những giá trị lịch sử và văn hóa đáng trân trọng, Đền Mỹ Xá hiện đang đối mặt với những tác động không nhỏ của thời gian và điều kiện thời tiết. Qua năm tháng, một số hạng mục công trình đã xuống cấp; ảnh hưởng của mưa bão, thiên tai và thời tiết khắc nghiệt càng làm gia tăng nguy cơ hư hỏng, ảnh hưởng đến cảnh quan, không gian thờ tự cũng như việc bảo vệ lâu dài các giá trị của di tích.

Do ảnh hưởng của thiên tai, một phần mái đền đã bị hư hại nghiêm trọng cần được sửa chữa, tôn tạo

Thực trạng này khiến người dân địa phương không khỏi trăn trở. Bởi với người dân Mỹ Xá, ngôi đền không chỉ là nơi thờ tự linh thiêng mà còn là một phần ký ức cộng đồng, nơi lưu giữ niềm tự hào về lịch sử quê hương. Việc bảo vệ di tích vì thế không chỉ là gìn giữ một công trình kiến trúc, mà còn là bảo vệ những giá trị tinh thần, truyền thống và bản sắc văn hóa đã được vun đắp qua nhiều thế hệ.

Tuy nhiên, do Đền Mỹ Xá là di tích lịch sử – văn hóa đã được xếp hạng, việc sửa chữa, tu bổ, tôn tạo cần được thực hiện theo đúng quy định về bảo vệ di sản văn hóa, bảo đảm giữ gìn yếu tố gốc cấu thành di tích. Những hạng mục xuống cấp không thể chỉ khắc phục bằng các biện pháp sửa chữa đơn lẻ, tự phát, mà cần được khảo sát, đánh giá hiện trạng, xác định mức độ hư hỏng và xây dựng phương án phù hợp, có sự hướng dẫn, thẩm định của cơ quan chuyên môn và sự chấp thuận của cấp có thẩm quyền theo quy định.

Khi chưa được sửa chữa, tu bổ, địa phương đã phải ghi cảnh báo nhân dân không lại gần khu vực nguy hiểm

Từ thực tế đó, địa phương và Nhân dân mong muốn các cấp, các ngành quan tâm kiểm tra, đánh giá toàn diện hiện trạng Đền Mỹ Xá; xem xét, hỗ trợ nguồn lực và hướng dẫn các thủ tục cần thiết để từng bước triển khai công tác tu bổ, tôn tạo di tích. Đây không chỉ là mong mỏi của người dân nhằm bảo vệ nơi thờ tự linh thiêng, mà còn là nguyện vọng chính đáng trong việc gìn giữ một địa chỉ văn hóa có ý nghĩa đối với đời sống tinh thần của cộng đồng.

Việc quan tâm đầu tư, tu bổ Đền Mỹ Xá cần được đặt trong tổng thể nhiệm vụ bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa địa phương, gắn với trách nhiệm của chính quyền, cộng đồng dân cư và các cơ quan chuyên môn. Mục tiêu không chỉ là khắc phục những hư hỏng trước mắt, bảo đảm an toàn cho công trình, mà còn hướng tới gìn giữ lâu dài các yếu tố kiến trúc, hiện vật và giá trị lịch sử của di tích, để nơi đây tiếp tục phát huy vai trò trong đời sống văn hóa, tín ngưỡng và giáo dục truyền thống.

Giữa nhịp sống đang đổi thay từng ngày, Đền Mỹ Xá vẫn là nơi kết nối quá khứ với hiện tại, nhắc nhở mỗi người về công lao của tiền nhân, về truyền thống yêu nước và sức mạnh đoàn kết của cộng đồng. Mong rằng với sự quan tâm của các cấp, các ngành và sự chung tay của Nhân dân, những giá trị quý báu của di tích sẽ sớm được bảo vệ tốt hơn, từng bước khắc phục tình trạng xuống cấp, để ngôi đền tiếp tục hiện diện trang nghiêm trong không gian văn hóa của quê hương.

Gìn giữ Đền Mỹ Xá không chỉ là bảo tồn một di tích lịch sử – văn hóa, mà còn là gìn giữ ký ức, bản sắc và niềm tự hào của một vùng đất. Đó cũng chính là cách để các thế hệ hôm nay thể hiện trách nhiệm với quá khứ, vun đắp nền tảng tinh thần cho hiện tại và trao truyền những giá trị bền vững cho mai sau.